Autor: Andrzej Minkiewicz

Prawa autorskie zastrzeżone

 

PIONIERSKIE ORGANIZACJE SPORTOWE

Historia sportu elbląskiego wiąże się ściśle z rozwojem i rozbudową miasta. Napływowa ludność Elbląga, pozbawiona przez długie lata okupacji możliwości uprawiania i rozwijania sportu, już w kilka miesięcy po wyzwoleniu zaczęła spontanicznie organizować życie sportowe. Powstawały sekcje, koła sportowe i kluby.

W tym rozdziale historii sportu w Elblągu wrócimy do tamtych odległych czasów. Zaprezentujemy pionierskie organizacje sportowe i przypomnimy ludzi, którzy byli ich założycielami.

 

MIEJSKI KLUB SPORTOWY „SYRENA”

Zorganizowany w lipcu 1945 roku MKS „Syrena”, był pierwszym oficjalnym klubem sportowym w Elblągu. Funkcjonował przy Zarządzie Miejskim, a jego założycielami byli: Józef Kozłowski, Jan Grochowski, Antoni Hellmann i Konstanty Podlewski. Siedziba klubu mieściła się w prywatnym mieszkaniu państwa Kozłowskich przy ul. Chopina 43. Nazwa klubu nawiązywała do Warszawy skąd pochodzili jego założyciele. MKS „Syrena” była jednosekcyjnym klubem sportowym, prowadzącym drużynę piłki nożnej. We wrześniu piłkarze „Syreny” rozpoczęli rywalizację w rozgrywkach „B” klasy prowadzonych przez Okręgowy Związek Piłki Nożnej w Gdańsku. W drużynie m. in. grali Ryszard Grudziński, Tadeusz Burzawa, Tadeusz Ociepka, Jan Zborowski i Tadeusz Wdowiak. W rozgrywkach piłkarzom „Syreny” nie wiodło się, a klub miał kłopoty z finansowaniem ich udziału w meczach. Działalność „Syreny” nie trwała długo, bo w maju 1946 roku, z chwilą rozpadnięcia się drużyny piłkarskiej klub zakończył funkcjonowanie.

 

KLUB SPORTOWY „STOCZNIA”

Trudności z funkcjonowaniem MKS „Syrena” sprawiły, że w jego miejsce powstał KS „Stocznia”, a jego wsparciem była Stocznia nr 16, zakład powstały na terenach byłego Zakładu Schichau Werke A.G. Już w lutym 1946 drużyna piłkarzy pod tą nazwą wygrała turniej wyzwolenia Elbląga. Okazała się najlepsza z grona utworzonych okazjonalnie drużyn piłkarskich. Faktem jest, że w barwach „Stoczni” grali byli piłkarze z MKS „Syreny”. Miastu potrzebny był klub sportowy o rozszerzonym wachlarzu dyscyplin sportowych. Zapadły decyzje o utworzeniu takiego stowarzyszenia sportowego, w skład którego weszli piłkarze KS „Stocznia”, a jego twórcami byli założyciele „Syreny” i „Stoczni”.

 

MIEJSKI KLUB SPORTOWY „OLYMPIA”

W maju 1946, z inicjatywy grona działaczy pod wodzą Józefa Kozłowskiego, w oparciu o Związek Zawodowy Pracowników Samorządowych powstał przy Zarządzie Miejskim – Miejski Klub Sportowy „Olympia”. Od pierwszych dni swego istnienia klub prowadził działalność w sekcjach piłkarskiej, kolarskiej, tenisowej i pływackiej. Piłkarze wystartowali w rozgrywkach klasy „C” i po roku zdobyli awans do klasy „B”. Na 25. meczów wygrali 13., przegrali 9. i zremisowali 3. Sekcja kolarska propagowała kolarstwo organizując propagandowe wyścigi na terenie miasta, a jej zawodnicy startowali w zawodach wojewódzkich. Sekcja tenisa stołowego i ziemnego koncentrowała się na popularyzacji dyscypliny lokalnie. Pływacy rywalizowali między sobą na treningach i zawodach mając dobre warunki do uprawiania dyscypliny na kompleksie basenów otwartych przy ul. Spacerowej. W 1947 roku klub otrzymał do dyspozycji lokal po byłej letniej restauracji zwanej „Dolinką” przy ul. Moniuszki. Tu mieściły się sekretariat klubu, magazyny i świetlica. Władze kraju usiłowały w latach 1946 – 1950 nadać kulturze fizycznej i sportowi ramy organizacyjne. Zmieniające się przepisy nie wpływały dobrze na funkcjonowanie klubu. Z czasem „Olympii” rosła konkurencja, bo prawie przy każdym zakładzie pracy miasta powstawały koła sportowe lub kluby. Powołanie zakładowych kół sportowych spowodowało osłabienie, a następnie rozwiązanie MKS „Olympia”. Agendy klubu zostały przejęte przez najbardziej aktywne Koła Sportowe „Budowlani” i „Ogniwo”.

„Olimpia” odżyła po latach działając przede wszystkim na bazie Zakładów Mechanicznych Zamech i Zakładów im. Wielkiego Proletariatu.

Kierownictwa klubu na przestrzeni jego funkcjonowania zawsze zabiegały o upamiętnianie okolicznościowymi gadżetami jubileuszy. Przypominamy na zdjęciach najbardziej charakterystyczne z nich, którymi honorowano zasłużonych dla Olimpii sportowców, działaczy i sponsorów.

Z okazji XXV- lecia najcenniejsze były kryształowe puchary i talerze z okolicznościowymi nadrukami.

 

 

Z okazji 40-lecia klubu specjalnie zrobionym medalionem z wygrawerowanym nazwiskiem honorowano działaczy i sportowców.

 

 

Ostatni jubileusz 60-lecia Olimpii podkreślono szczególnie. Po raz pierwszy władze klubu zdecydowały się na wydanie książki „Przez historię Klubu Sportowego OLIMPIA Elbląg”. Tytuł publikacji autorstwa osób związanych z działalnością klubu określa jej merytoryczną zawartość. Nie udało się w tej historycznej wędrówce przez sportową działalność klubu zawrzeć wszystkich najważniejszych wydarzeń. Pamięć ludzka jest ulotna, a materiałów faktograficznych zwłaszcza z pierwszych lat działalności klubu pozostało niewiele. Stąd też nieustające nasze starania o zachowanie dla potomnych wiedzy o elbląskim sporcie i ludziach z nim związanych sprzed lat

Jednym z gadżetów 60-lecia klubu była prezentowana na zdjęciu statuetka.

 

 

Przypomnijmy zmiany jakie zachodziły w nazwie klubu dzisiejszej Olimpii: Syrena, Stocznia, Olympia, KS Tabory, Ogniwo, Stal, Budowlani, Kolejarz, Spójnia, Turbina, Olimpia, Sparta, TKS Polonia, ZKS Olimpia Elbląg (1960-1992), KS Polonia Elbląg (1992-2002), KS Polonia Olimpia Elbląg (2002-2004), Piłkarski KS Olimpia Elbląg (od 15 października 2004).

19 czerwca 2006 roku, Klub Sportowy „Olimpia” Elbląg obchodził jubileusz 60-lecia istnienia.

 

SZKOLNE KOŁA SPORTOWE

Równolegle z rozwojem klubów sportowych rozwijało się w Elblągu życie sportowe młodzieży szkolnej. W 1945 roku istniały w mieście dwie szkoły podstawowe i jedno liceum ogólnokształcące. Równolegle do rozwoju miasta proporcjonalnie wzrastała ilość szkół. Naturalne zaplecze dla klubów sportowych stanowiła młodzież ze szkół średnich.

Pierwszą szkołą średnią w mieście było zorganizowane w 1945 roku Liceum Ogólnokształcące im. Kazimierza Jagiellończyka zlokalizowane w tym czasie w dzisiejszym Zespole Szkół Gastronomicznych przy ul. Królewieckiej. Tam z inicjatywy nauczyciela w-f Witolda Truszkowskiego już w roku 1946 powstał Szkolny Klub Sportowy. W miarę organizowania się kolejnych szkół średnich (Liceum Techniczne, Handlowe) SKS przy Jagiellończyku stał się faktycznie międzyszkolnym klubem sportowym. Dobre wyniki notowała sekcja lekkoatletyczna, której opiekunem i trenerem był nauczyciel w-f Zygmunt Lisiecki. W krótkim czasie klub stał się potęgą lekkoatletyczną nie tylko w Elblągu, ale i w województwie.

W roku 1950 nastąpiła reorganizacja sportu szkolnego. Utworzono kola sportowe przy poszczególnych szkołach, ale nadal prym w mieście wiódł SKS Jagiellończyk. To z tego klubu wyszła późniejsza złota medalistka olimpijska Elżbieta Duńska – Krzesińska. A wraz z nią znani z osiągnięć w „dorosłym” sporcie elbląskich klubów Ola Tomaszewska, Zygmunt Tomaszewski, Ryszard Borysewicz, bracia W. J. Maciejewscy. Na ich miejsce przyszli młodzi: Pilecki, Jasiński, Ryś, Harmel, Zimińska. To ich zasługą było utrzymanie w latach 1950-53 mistrzostwa okręgu gdańskiego szkół ogólnokształcących w lekkiej atletyce przez elblążan.

Dobrze rozwijało się SKS przy Technikum Budowy Maszyn. Dzięki aktywnej pomocy nauczyciela w-f Jerzego Zaniewskiego w szkole działało 9. sekcji sportowych. Od roku 1954 nauczycielem w szkole był Mieczysław Pleśniak. Za jego kadencji przebudowano salę gimnastyczną, wybudowano boisko, skompletowano sprzęt. Młodzież z SKS zasłynęła w kraju ze znakomitych osiągnięć przede wszystkim w piłce ręcznej.

Dobrze działało koło sportowe przy Technikum Ekonomicznym prowadzone przez nauczycielkę w-f Irenę Kwiatkowską.

Aktywnie funkcjonowały koła sportowe w innych szkołach kierowane przez znakomitych wychowawców i nauczycieli w-f Czesławę Baranowską, Helenę Marczakową, Zbigniewa Lendziona, Lecha Walczaka, Henryka Łęckiego i Janusza Malanowskiego.

W dniu 10 listopada 1957 odbył się I Okręgowy Zjazd Delegatów Szkolnego Związku Sportowego w Gdańsku. Podjęte podczas obrad decyzje sprawiły, że 15 listopada 1957 roku grupa nauczycieli postanowiła powołać do życia Międzyszkolny Klub Sportowy w Elblągu. Na spotkaniu założycielskim oficjalnie utworzono MKS „Elbląg”, będący protoplastą Międzyszkolnego Klubu Sportowego „Truso”.

 

ZWIĄZKOWY KLUB SPORTOWY METALOWCÓW „TURMAS”

Zalążkiem tego klubu sportowego przy największym elbląskim zakładzie pracy jakim był Zamech, była sekcja bokserska zorganizowana 10 kwietnia 1947 roku przez pracownika zakładu, entuzjastę pięściarstwa – Leona Powalskiego. W stosunkowo krótkim czasie powstały kolejne sekcje sportowe: podnoszenia ciężarów, piłki nożnej, zapasów i sportów wodnych.

Największy splendor klubowi sprawiali bokserzy. Społecznym wysiłkiem zbudowano ring. W pierwszym meczu między miejscowymi sekcjami „Turmasu” i „Gwardii” punkty dla „Turmasu” zdobyli Powalski, Wnęk, Kopysiewicz, Kania i Sokołowski. W pierwszym międzymiastowym meczu bokserskim 12 grudnia 1948 r. „Turmas” pokonał „Unię” Tczew 11:5. W sekcji boksowali Bańkowski, Kania, Wnęk, Sokołowski, Parzyszek, Listewnik, Gabler, Kowalski, Mazurek, Iwankowski, Misiewicz (Mistrz Polski wagi ciężkiej juniorów 1949), Kopysiewicz, Górny, Tuczyński.

W pierwszym kroku bokserskim zorganizowanym w Tczewie, na 56. uczestniczących pięściarzy ze wszystkich klubów Wybrzeża, aż 24. reprezentowało barwy „Turmasu”.

W roku 1952 drużyna bokserów „Turmasu” zdobyła mistrzostwo „A” klasy i stanęła do walki o II ligę, ale już pod nazwą KS „Turbina”.

Obok bokserów dobre wyniki sportowe osiągali zapaśnicy „Turmasu”. Tu ojcem dyscypliny był Bogusław Dobrzyński, przedwojenny pasjonat ćwiczeń atletycznych. Wspierany przez Klemensa Kaczmarczyka i Kazimierza Błażewicza w 1948 roku rozpoczął szkolenie młodzieży. Początkowo był to dwubój złożony z podnoszenia ciężarów i zapasów. W roku 1950 zapaśnicy „Turmasu” rozegrali pierwsze mecze z drużynami: Stal Gdańsk, Kolejarz Toruń i Spójnia Gdańsk. Najlepsi zapaśnicy z tego okresu to Dąbrowski, Topoliński, Engelard, Kwiatkowski i Łukasik.

Prężnie działała sekcja piłki nożnej rywalizując z lokalnymi zespołami. Z czasem połączyła się ona z sekcją piłkarską działającą przy Zakładach Taboru Kolejowego. W sekcji sportów wodnych dominowała turystyka kajakowa, a obok niej, w mniejszym zakresie ze względu na brak odpowiedniej ilości sprzętu, żeglarstwo jachtowe. Najważniejszym zadaniem ówczesnych działaczy była odbudowa bazy sportowej i organizacja treningów dla młodzieży.

 

ZWIĄZKOWY KLUB METALOWCÓW „TABORY”

Miał krótką historię. Powstał w roku 1946 na zarządzonej przez władze fali tworzenia organizacji sportowych przy zakładach pracy. Funkcjonował przy ówczesnych Zakładach Taborów Kolejowych zlokalizowanych przy Alei Grunwaldzkiej, a prowadził sekcję piłki nożnej. Kiedy do Zakładów Maszyn Ciężkich i Turbin przyłączono Zakłady Taborów Kolejowych klub „Tabory” połączył się z KS „Turmas”.

 

KLUB SPORTOWY „STAL”

Decyzja władz centralnych z roku 1948 o połączeniu w Elblągu w jeden przemysłowy kompleks Zakładów Taboru Kolejowego i Zakładu Budowy Maszyn Ciężkich i Turbin miała wpływ na organizacje sportowe. Tak powstał w roku 1948 Klub Sportowy „Stal”. Przejęto z upływem czasu wszystkie sekcje z „Turmasu” i do klubu włączano sekcje „Turbiny”.

„Stal” okazała się bardzo prężną organizacją sportową. W okresie jej funkcjonowania wyremontowano przystań kajakową, doprowadzono do stanu użytkowania stadion przy ul. Agrykola, odbudowano i adoptowano na halę sportową zniszczony budynek przy ul. Fabrycznej. Piłkarze „Stali” w sezonie 1948/49 zdobyli Powiatowy Puchar Polski. Klub organizował atrakcyjne imprezy sportowe. W roku 1951 były to drużynowe Mistrzostwa Polski w jeździe szybkiej na lodzie i ogólnopolski turniej tenisa stołowego.

Zapaśnicy „Stali” w 1950 wywalczyli tytuły mistrzów Wybrzeża: Skibiński, Dąbrowski, Topoliński, Engelard, Łukasik. W latach 1953 – 54 drużynowe mistrzostwo Wybrzeża i awans do II ligi. Niewiele ustępowali im ciężarowcy. Mocna była sekcja lekkoatletyczna, a do czołówki zawodników na Wybrzeżu zaliczali się: Piechociński (400 m i kula), Firewicz (dysk), Fleury (skok wzwyż), biegaczki – Fiszerówna, Majcher i Polakówna.

W roku 1955 w KS „Stal” zatrudniano 12 trenerów i instruktorów, a to pozwalało na prowadzenie 13. sekcji sportowych skupiających 495 zawodniczek i zawodników.

 

KLUB SPORTOWY „OMTUR”

Odnotowujemy epizodyczny udział w ruchu sportowym powojennego Elbląga tego klubu. Powstał w roku 1946 i prowadził sekcję bokserską. O pięściarzach tego klubu pozostał jedynie skromny zapis, że w dniu 2 marca 1947 roku uczestniczyli oni w pierwszym kroku bokserskim. Działała także w klubie sekcja piłki nożnej, której drużyna rywalizowała w „B” klasie z Olimpią. Bokserów i piłkarzy z KS „Omtur” przejął Klub Sportowy „Gwardia”.

 

KLUB SPORTOWY „OGNIWO”

W roku 1949 „Olimpia” przyjęła nazwę „Ogniwo”. Sytuacja polityczna tamtych czasów, często sprawiała, że duża liczba zespołów, nie tylko sportowych zmieniała swoje nazwy. Piłkarze „Ogniwa” wygrali rozgrywki III grupy „B” klasy i uzyskali szanse na grę w barażach o „A” klasę. Przegrali jednak mecze z MIR Gdynia i „Kaszubią” z Kościerzyny. Drużynę piłkarzy „Ogniwa” w tym czasie trenował Józef Kozłowski, a grali w niej: Roman Serwadczak, Jan Piekarz, Henryk Ocipka, Henryk Babicz, Kazimierz Zieliński, Władysław Burzawa, Stefan Ocipka, Zdzisław Zawodniak, Aleksander Grudziński, Jan Serwadczak i Bogdan Sieciuj.

Wiosną 1951 r. rozwiązano drużynę piłkarzy „Ogniwa”, a przeszli oni do nowoutworzonego Koła Sportowego „Budowlani”.

 

KLUB SPORTOWY „TURBINA”

Pod taką nazwą drużyna bokserów byłego już „Turmasu” reprezentowała Elbląg w turnieju eliminacyjnym w Kaliszu o awans do II ligi. Reprezentowała znakomicie, bo po zwycięstwach nad Unią Grudziądz i Spójnią Ziębice, wywalczyła pierwszy w powojennej historii miasta II ligowy awans. Niestety po roku elblążanie pożegnali zaplecze I ligi. W roku 1953 bokserzy „Turbiny” z powodzeniem walczyli na indywidualnych mistrzostwach Wybrzeża. Legendarny trener Feliks Stamm wyróżnił elbląskich pięściarzy Wiesława Budzińskiego i Kazimierza Sulżyckiego, a trzeba dodać, że w tym okresie boks na Wybrzeżu miał najlepsze w Polsce wyniki. W tym samym roku bokserzy „Turbiny” startując na mistrzostwach Federacji Stal wywalczyli tytuły mistrzowskie: W. Budziński, M. Górny i J. Lichociński. Pod koniec lat pięćdziesiątych spadło zainteresowanie pięściarstwem i sekcję bokserską przekazano do EKS „Start”.

 

MILICYJNY KLUB SPORTOWY „FALA”

Już nazwa wyjaśnia kogo skupiała ta sportowa organizacja. Jej członkami byli pracownicy Komendy Powiatowej MO, Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa i ich rodziny. Klub funkcjonujący w latach 1946 – 48 posiadał początkowo tylko drużynę piłkarzy grających w „C” klasie. Z czasem powstały sekcje tenisa stołowego i lekkoatletyczna. Potem klub połączył się z klubem „Omtur” i z chwilą powołania zrzeszeń sportowych dał początek KS „Gwardii”.

 

KLUB ŻEGLARSKI

Na początku 1946 roku przy Stoczni nr 16 powstał Klub Żeglarski, który był oddziałem Polskiego Klubu Morskiego w Gdańsku, założonego w 1924 roku i reaktywowanego po wojnie.

 

 

Członkowski akces do klubu złożyli wszyscy elbląscy żeglarze. Na lewym brzegu rzeki Elbląg, klub zajął parterowy budynek przy ul. Radomskiej, stanowił on bazę i przystań dla pływającego sprzętu. Z dna rzeki wydobyto dwa pełnomorskie jachty, które wyremontowano pod nadzorem Jana Gieragi. W prywatnym zakładzie w Gdyni uszyto żagle, a jednostki nazwano: większą „Albatros”, a mniejszą „Czapla”. Na pierwszą uroczystość podniesienia bandery na inaugurację sezonu żeglarskiego było już co pokazać, a gala żeglarska odbyła się 3 maja 1946 roku. Takie były powojenne początki sportów wodnych.

Pionierami żeglarstwa i sportów wodnych w Elblągu byli: Klemens Kaczmarczyk, Stanisław Iwanaszko, Jadwiga Sawicka, Irena i Zbigniew Michalczukowie, Stanisław Spychała, Konstanty Witkowski, Ignacy Urbanowicz, Zygmunt Paluchowski, Maria Majchrzycka, Józef Woźniak, Irena Racławska, Wiesław Aniszewski, Tadeusz Szymczak, Danuta Baliszewska, Michał Woźniak, Tadeusz Zarodkiewicz, Jerzy Biernacki, Danuta Mańczak, Marian Łukasik i dyrektor techniczny Stoczni nr 16 – Mieczysław Susicki. Z upływem lat zmieniały się nazwy organizacji zajmujących się sportami wodnymi i żeglarstwem, ta o której informujemy, czyli Klub Żeglarski, była najstarsza. Ludzie z nim związani, w kolejnych latach swojej działalności, pracowali nad rozwojem sportów wodnych w mieście.

 

KLUB SPORTOWY „GWARDIA”

Powstał w 1948 roku i prowadził sekcje piłki nożnej, siatkówki, tenisa stołowego, bokserską, lekkoatletyczną. KS „Gwardia” propagował sport w gromadach powiatów elbląskiego i nowodworskiego. Prowadził pokazy i treningi sportowe, udzielał fachowej pomocy instruktorskiej wiejskim kołom i sekcjom sportowym. Najpoważniejszą sekcją sportową była piłka nożna, a drużyna „Gwardii” konkurowała z „Olimpią”. Najbardziej znani piłkarze elbląskiej „Gwardii” to bramkarz Bolesław Linkiewicz i zawodnicy Walerian i Tadeusz Pacześniakowie, Stefan Górski, Izydor Górski, Kazimierz Markowski i Roman Kazini.

Z bokserów „Gwardii” wyróżniał się Rybacki z powodzeniem uczestniczący w mistrzostwach zrzeszenia Gwardia. W sekcji lekkiej atletyki dobrymi wynikami w województwie wyróżniał się biegacz Tadeusz Charkiewicz. W sekcji tenisa stołowego mistrzostwo okręgu zdobył Jerzy Odya. Drużyna siatkarzy „Gwardii” zajmowała czołowe lokaty w mistrzostwach zrzeszenia w okręgu. Gwardziści dominowali w Elblągu w zdobywaniu odznak „Sprawny do Pracy i Obrony”.

 

KOŁO SPORTOWE „BUDOWLANI”

Po rozpadzie MKS „Olimpia”, w roku 1949 przy oddziale Przedsiębiorstwa Budowlanego PPB nr 8 powstało Koło Sportowe „Budowlani”. Motorem napędowym działalności koła był dyrektor przedsiębiorstwa Skokowski wspierany przez swego zastępcę ds. finansowych J. Kozłowskiego i inż. Rościsława Kozłowskiego. W latach 1951 – 53 Koło Sportowe „Budowlani” prowadziło działalność w ośmiu sekcjach: piłki nożnej, tenisa stołowego, tenisa ziemnego, lekkiej atletyki, siatkówki, koszykówki, pływania i boksu. Była to w tym czasie najbardziej prężna organizacja sportowa w Elblągu, bazująca na odbudowanym własnym sumptem boisku przy ul. Krakusa. Piłkarze grali w „B” klasie, a największym sukcesem sekcji było w 1954 r. wicemistrzostwo juniorów w okręgu gdańskim. Tenisiści stołowi przeszli do „Budowlanych” z MKS „Olimpia” – sekcję prowadził i jej czołowym zawodnikiem był Zygfryd Weyna, a dobre wyniki sportowe notowali Jadwiga Jabłonowska, Jan Madejczyk, Mieczysław Szpunar i Tadeusz Sikorski.

Trzon sekcji lekkoatletycznej stanowili uczniowie Liceum Ogólnokształcącego i Technikum Finansowego: Ola i Zygmunt Tomaszewscy, Józef Prauss, Włodzimierz Maciejewski i Henryk Kania.

Sekcję szachową prowadził Aleksander Olejnik, a jego wychowanka Samolewicz zajęła piąte miejsce na indywidualnych mistrzostwach Polski.

Sekcja bokserska założona przez Stanisława Stankiewicza i trenera Mariana Listewnika z powodzeniem walczyła w „B” klasie, a potem w „A” klasie.

Ograniczenie wsparcia finansowego ze strony Rady Okręgowej Zrzeszenia zahamowały rozwój koła. W roku 1954 podpisano protokół zdawczo – odbiorczy, na mocy którego wszystkie sekcje oprócz piłkarskiej przekazano z KS „Budowlani” do EKS „Start”. 22 marca 1955 roku na zebraniu sprawozdawczo – wyborczym, członkowie KS „Budowlani” postanowili nadać kołu nazwę „Olimpia” nawiązując do nazwy jednego z pierwszych klubów po wojnie klubów w Elblągu. I z nową nazwą egzystowała drużyna piłkarska, ale już w roku 1956 sekcja piłkarska została przekazana do nowotworzonego klubu „Polonia”. Oznaczało to zakończenie działalności KS „Budowlani - Olimpia” w Elblągu.

 

 

KOŁO SPORTOWE „STAL – 2”

Powstało w 1951 roku przy ówczesnej Elbląskiej Fabryce Urządzeń Kuziennych (EFUK). Przewodniczącym koła, a zarazem propagatorem sportów wodnych był P. Popławski. Koło prowadziło sekcje piłki nożnej, narciarską, kajakową, lekkiej atletyki, siatkówki i szachów. Początkowo organizowano jedynie rozgrywki towarzyskie, jedynie piłkarze uczestniczyli w rozgrywkach „C” klasy. W roku 1954 sekretarzem koła został Jan Lubasiński i wówczas postawiono na sport wyczynowy. Piłkarze awansowali do klasy „B”, siatkarze grali w „B” klasie. Sekcja kajakowa zdobyła drużynowe wicemistrzostwo Polski Zrzeszenia Sportowego „Stal” (Poznań 1955) i mistrzostwo Wybrzeża. Do czołowych zawodników koła należeli: lekkoatleta – T. Kmiecik, kajakarka – J. Araszewska, szachistka – Z. Rurka.

Ograniczone możliwości finansowe spowodowały, że w roku 1956 zdecydowano się na likwidację koła przekazując prawie wszystkie sekcje do KS „Turbina”. Przy EFUK pozostali jedynie kajakarze, którzy stanowili trzon kadry rozwijającego się klubu „Pirat”.

 

KOŁO SPORTOWE „WŁÓKNIARZ”

W roku 1951 przy Elbląskich Zakładach Przemysłu Odzieżowego zorganizowano koło sportowe „Włókniarz”, które w pierwszej fazie działania prowadziło sekcje piłki nożnej i tenisa stołowego. Drużyna piłki nożnej powstała już w 1949 roku z inicjatywy K. Zielińskiego - zawodnika i trenera. Jej członkowie byli bezpośrednimi inicjatorami utworzenia koła sportowego „Włókniarz” ponieważ piłka nożna była pierwszą sekcją tego koła. W 1951 roku drużyna piłkarska brała udział w rozgrywkach o mistrzostwo powiatu. W 1952 roku zdobyła puchar miasta Elbląga, zwyciężając najsilniejszą w tym czasie drużynę „Budowlanych”. Ilość spotkań rozegranych przez drużynę szacuje się w granicach 31-34 rocznie. Czołowi zawodnicy to: K. Zieliński, A. Pieczko, J. Pietruszyński, K. Gromadzki, J. Łukasiński. W 1954 roku drużyna awansowała do klasy „B”, ale po zakończeniu rozgrywek spadła do klasy „C”. Drużynę rozwiązano w 1955 roku.
Po roku zorganizowano sekcje lekkiej atletyki, siatkówki, koszykówki, piłki ręcznej i łyżwiarstwa szybkiego. W późniejszym okresie doszły sekcje pływacka i łucznicza. Umasawiano sport organizując spartakiady zakładowe, a do najbardziej zaangażowanych działaczy z tego okresu zaliczano K. Zielińskiego, Wł. Polaka, B. Kamińskiego, B. Fedorowskiego i K. Czarnockiego. Bazę koła stanowił kompleks basenów przy ul. Spacerowej na terenie którego wybudowano społecznie boiska i skocznie.

O „Włókniarzu” było głośno w 1953 r. kiedy zorganizował masowy turniej tenisa stołowego, biegi przełajowe (1954 r.), lekkoatletyczne mistrzostwa Elbląga (1955 r.), klasyfikacyjne zawody pływackie (1955 r.) czy w styczniu 1956 r. centralne mistrzostwa w jeździe szybkiej na lodzie Zrzeszenia Sportowego „Włókniarz”.

Dobre wyniki osiągali tenisiści stołowi „Włókniarza”: Bilow, Szarapka, Fabisiak, Sambor, I. Jachimowicz, Funkówna, Piotrowska, Parzonko i Dąbrowska. Sekcja lekkoatletyczna
została zorganizowana przez Antoniego Pileckiego – instruktora i zawodnika. Lekkoatleci koła w 1952 r. wygrali sztafetowy bieg uliczny w czasie Zlotu Młodych Budowniczych. Zajmowali też miejsca na podiach zawodów regionalnych: Alicja Parzonko, Krystyna Wilczek, Antoni Pilecki, Gorbaczewski.

Sekcja łyżwiarska powstała jesienią 1952 roku. Początkowo borykała się z brakiem sprzętu (buty, łyżwy). W roku 1954 sekcję objął instruktor F. Opaliński zawodnik posiadający I klasę sportową. Wśród 10 najlepszych łyżwiarzy Wybrzeża na torze łyżwiarskim (basen kąpielowy), zawodniczka K. Wilczek zajmowała IV miejsce na wszystkich dystansach. O poziomie sekcji świadczył fakt, że większość zawodników posiadało II klasę sportową. Panczenista Grzegorz Rynkiewicz zdobył mistrzostwo zrzeszenia „Włókniarz”. W 1956 roku KS „Włókniarz” w drużynowych mistrzostwach Polski mężczyzn był na IV miejsce, a drużyna kobiet na V.
5 czerwca 1956 roku zmieniono nazwę koła sportowego „Włókniarz” na Elbląski Klub Sportowy „Orzeł”.

 

KOŁA SPORTOWE „KOLEJARZ” I „SPÓJNIA”

W lutym 1951 przy Miejskich Zakładach Przemysłu Drzewnego powstało Koło Sportowe „Kolejarz”. Nazwa koła wynikała z przynależności zakładu do pionu związkowego pracowników transportu. Zarządowi koła przewodniczył Michał Prześlakowski, a wspierali go R. Wenecki, J. Klimkiewicz, H. Budrewicz, Norblin, Bartoszewicz, Horecki. Lata 1951-53 to najlepszy okres pracy koła. Społecznie wyremontowano halę sportową po byłej ujeżdżalni koni w Parku Modrzewie, zbudowano kilkanaście kajaków, rozpoczęto rozbudowę boiska w Parku Modrzewie.

 

W zakładzie najpopularniejsze były siatkówka, tenis stołowy, lekka atletyka, strzelectwo i żeglarstwo, a wyczynowo najwięcej emocji wzbudzały mecze piłkarzy „Kolejarza”, którzy pod trenerską batutą Henryka Babicza w 1952 r. awansowała do „A” klasy. Drużyna juniorów zdobyła mistrzostwo Elbląga. Lekkoatleci „Kolejarza” trenowani przez Eugeniusza Nikodema – Zwanitaj, Danowski, Zgirski, Machowina – to czołowi zawodnicy Wybrzeża.

W sezonie 1952/53 koło prowadziło sekcję jazdy szybkiej na lodzie. Zawodnik Rajmund Brunke, uczestniczył w centralnych zawodach ZS „Kolejarz”. Sekcja żeglarska prowadzona przez działacza Moroza dysponowała jachtem pełnomorskim i pięcioma jolkami.

W 1953 r. z inicjatywy działacza Borowicza zorganizowano sekcję bokserską. Trenerem był Wiesław Budziński, były bokser KS „Turmas”, który wychował w „Kolejarzu” m.in. Jerzego Grzankowskiego.

Zmiany w organizacji zakładu, jego przejście do innego działu gospodarki, sprawiły, że KS „Kolejarz” zmienił nazwę na KS” Spójnia”. Reorganizacje w zakładzie odbiły się negatywnie na działalności koła sportowego. KS „Spójnię” połączono z KS „Ogniwo” i tak powstało Koło Sportowe „Sparta”.

 

KOŁO SPORTOWE „POLONIA”

Sekcję bokserską „Sparty” przejęły Zakłady im. Wielkiego Proletariatu i tak w „B” klasie walczyli pięściarze „Polonii”. Niespodzianka dużego kalibru było zwycięstwo drużyny „Polonii” 13:7 nad rezerwami „Startu” Elbląg. Boks w „Polonii” uprawiali tacy zawodnicy jak Grzankowski, Rekiel, Otłowski, Strzelecki, Staniulewicz, Radziński, bracia Wasiakowie i Puch. Pięściarze „Polonii” awansowali do „A” klasy i w pierwszym meczu pokonali 16:4 MKS Sopot. Boks trenowali także najmłodsi elblążanie, którzy reprezentowali „Polonię” w turnieju „Pierwszy krok bokserski”.

Klub chlubił się drużyną piłkarską, która występowała w „B” klasie. W roku 1957 drużyna uczestniczyła już w rozgrywkach „A” klasy, a lokalni rywale koła sportowe „Turbina” i „Stal” przekazały do „Polonii” swoich najlepszych piłkarzy. Ten manewr sprawił, że „Polonia” obroniła pozycję w „A” klasie. W Elblągu, w roku 1959 powstała delegatura Gdańskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej. Drużyna „Polonii” nadal występowała w „A” klasie, ale klub popadł w tarapaty finansowe. Lekarstwem na kłopoty okazało się (23 grudnia 1959 roku) połączenie klubów piłkarskich „Turbiny” z „Polonią” i utworzenie ZKS „Olimpii”.

 

ELBLĄSKI KLUB SPORTOWY „START”

Powstał w roku 1953 na bazie Koła Sportowego nr 47. W początkowej fazie prowadził sekcje: bokserską, tenisa stołowego, lekkoatletyczną, siatkówki i szachową.

 

Wiodącą była sekcja bokserska przejęta wraz ze sprzętem od KS „Budowlani”. W roku 1955 bokserzy awansowali do III ligi, a trzon drużyny stanowili: Rybacki, Czesław i Roman Kubiczkowie, D. Wodzik, R. Rzemiejewski, Piechota, Jakubowski i Stefan Lis.

W sierpniu 1959 zdecydowano o połączeniu sekcji bokserskich „Turbiny” i „Startu”, to miało pomóc w walce o awans do II ligi. W tym okresie bokserów trenowali Budziński, Licau i Sokołowski, a trzon drużyny stanowili bracia Kubiczkowie, Rzemijewski, Bajewicz, Henryk Jagła, Jerzy Grzankowski, Tuczyński, Józef Lichociński, Byczkowski i Stefan Lis.

Na II ligowy awans elbląskich bokserów czekano do 1968 roku.

Wcześniej, bo już w 1959 roku, znakomitego wyczynu dokonała drużyna kobiecej siatkówki „Startu”, która pod wodzą trenera Kazimierza Matysa wywalczyła pierwszy historyczny awans elbląskiego zespołu do I ligi.

Trzeba wspomnieć, że 23 marca 1957 roku walne zgromadzenie delegatów klubu zdecydowało o zmianie jego nazwy na Elbląski Klub Sportowy „Grunwald”. To zamieszanie z nazwą nie trwało długo, bo wrócono do dawnej EKS „Start”. W klubie obowiązki prezesa przez wiele lat sprawował ofiarny i zasłużony działacz sportowy Antoni Wieczorek.

Bardzo dobrze rozwijały się sekcje lekkiej atletyki, gimnastyki i kobiecej piłki ręcznej. Zwłaszcza ta ostatnia tworzyła podstawy do budowy w Elblągu silnego ośrodka kobiecego szczypiorniaka. Potwierdziły to kolejne lata działalności klubu „Start”. A historyczną czołówkę działaczy sportowych w klubie tworzyli: F. Andrearczyk, T. Gregorek, A. Górny, L. Huttmer, B. Fedorowski, Tadeusz Fiszbach, A. Kwiatkowski, M. Kłosińska, G. Lesner, M. Mucha, W. Nowakowski, Józef Pyka, S. Ratajczak, Aleksy Rogisz, L. Skolasiński, O. Szot, A. Wagner, Antoni Wieczorek i Z. Veyna.

 

KLUB SPORTOWY „PIRAT”

Powstał w roku 1954 w Elbląskiej Fabryce Urządzeń Kuziennych z inicjatywy ówczesnego dyrektora zakładu Mariana Polowczyka. Członkami, założycielami byli: Tadeusz Kulik, Edward Wróblewski, Teofil Poboży, Bogusław Żelazny, Eugeniusz Bykowski, Zdzisław Świtakowski, Lucjan Pilejczyk, Rajmund Kamiński, Stefan Jurewicz, Marian Sztyber, Jerzy Rabizo i Stanisław Stankiewicz.

Początkowo klub prowadził sekcje: kajakową, piłki nożnej, piłki koszykowej, kolarską, bokserską i żeglarską. Z czasem w klubie pozostały tylko sekcje wodne: kajakarska i żeglarska. Pierwsze tytuły kajakowych mistrzów Wybrzeża w roku 1956 zdobyły Janina Araszewska i Zofia Kulik. W roku 1957 zatrudniono trenera kajakarzy Kazimierza Kozierasa i zlikwidowano sekcję żeglarską. Kolejny rok przynosi jednosekcyjnemu klubowi drużynowe mistrzostwo Wybrzeża w kajakach juniorów i seniorów wraz z 18. tytułami indywidualnych mistrzów. W kadrze narodowej kajakarzy „Pirat” miał swoich zawodników, kierownictwo sekcji objął Józef Wiatr, a na MP seniorów kajakarze zdobyli pięć medali, co klubowi dało czwarte miejsce w krajowej stawce klubów. W roku 1960 Janina Mendalska (KS „Pirat”) zajęła na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie, płynąc w parze z Danielą Walkowiak, czwarte miejsce w biegu K-2 na 500 m. W roku 1962 KS „Pirat” uległ rozwiązaniu, a sekcję kajakową przejęła ZKS „Olimpia”.

 

ELBLĄSKI KLUB SPORTOWY „ORZEŁ”

Krajowa Narada Aktywu Sportowego, 23 lutego 1957 r. wnioskowała o przekształcenie koła „Włókniarz” w samodzielne stowarzyszenie o nazwie Elbląski Klub Sportowy „Orzeł”. Walne zebranie członków koła sportowego „Włókniarz”, w dniu 27 lutego 1957 r., podjęło uchwałę o przekształceniu „Włókniarza” w Elbląski Klub Sportowy „Orzeł”.

Wybrano zarząd klubu, w którego skład weszli zasłużeni i sprawdzeni działacze koła sportowego „Włókniarz”. Prezes mgr Kazimierz Czarnocki, v-ce prezes dyr. B. Fedorowski, sekretarz K. Zieliński, skarbnik W. Kostkiewicz, członkowie - H. Rostankowska, K. Wilczek, Z. Lendzion, T. Leonowicz, Benedykt Kamiński. EKS „Orzeł” był pierwszą organizacją sportową w mieście, która otrzymała samodzielność prawną.
W 1960 r. EKS „Orzeł” zerwał więzi ze Zrzeszeniem Sportowym „Włókniarz” i przeniósł się do Federacji Sportowej „Sparta”. „Orzeł” był klubem wielosekcyjnym przez wiele lat prowadził 5 sekcji: łyżwiarstwa szybkiego, kolarską, łuczniczą, pływacką, turystyki kolarskiej.

Najprężniej działającymi w tym okresie sekcjami były: sekcja łyżwiarstwa szybkiego i kolarstwa. Lata od 1965 do połowy 1970 r. są okresem szczytowych osiągnięć nie tylko Klubu „Orzeł”, ale również sportu elbląskiego. W tym czasie zawodnicy „Orła” na Mistrzostwach Polski zajęli 75. pierwszych miejsc, 41. drugich i 27. trzecich. Ustanowili 26. oficjalnych rekordów Polski. 23. członków klubu reprezentowało barwy narodowe, 35. wchodziło w skład kadry narodowej, a 363. w poszczególnych latach zdobywało klasy sportowe. W latach 1969 - 1970 „Orzeł” uplasował się na 32. miejscu w kraju i 15. w pionie związkowym.
Rok 1976 przyniósł zmiany w strukturze organizacyjnej klubu. Zmieniła się nazwa z Elbląski Klub Sportowy „Orzeł” na Cywilno – Wojskowy Klub Sportowy „Orzeł”. KS „Orzeł” przetrwał wszelkie zmiany gestora i działa nadal. W roku 2007 obchodził jubileusz 50-lecia.

Aktualizowano styczeń 2010
Źródła informacji: archiwalia Andrzeja Minkiewicza, „50 lat boksu w Elblągu”- autor Andrzej Minkiewicz wyd. 1996, E. Golecki, W. Wika „ 20 lat Elbląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej” wyd. 1996.